أعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجیم

بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِیمِ

رب اشرح لی صدری و یسرلی أمری وَحلُل عقدة من لسانی یفقهوا قولی

بحث درباره آیه 133 از سوره آل عمران است.

«وَ سارِعُوا إِلى‏ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقینَ»^[1]

توبه کنید، فوراً توبه کنید. اگر گناهی آمد، فوراً توبه کنید. تا اینکه پروردگار عالم بیامرزد. و اگر توبه کردید، از متقین خواهید شد. گفتم معلوم می‌شود که به راستی با توبه آناً می‌توان راه طولانی صد ساله را طی کرد.

از آیه استفاده کردیم که گناه هرچه بزرگ، اگر به راستی توبه کنید و جبران کنید، پروردگار عالم می‌آمرزد. علاوه بر اینکه می‌آمرزد، انسان از متقین می‌شود.

متقی کیست؟

در قرآن برای متقی صفات فراوانی می‌آورد. اول سوره بقره متقی دارد و چهار تا صفت برایش آورده است. یکی اینکه ایمان به غیب دارد. یعنی مبدأ، معاد، و برای ما نبوت و امامت و من جمله حضرت ولی عصر«عجلّ‌الله‌تعالی‌‌فرجه‌الشریف». یکی هم نماز را به پا دارد. نماز در متن زندگی و نماز جامعه متقین زنده است. زمانی می‌گفتم قرآن نمی‌گوید نماز بخوان، معلوم است که باید نماز بخواند و اگر نماز نخواند، کافر است. قرآن می‌فرماید نماز را زنده نگاه بدار. «الَّذینَ یقیمُونَ الصَّلاة». معنای زنده نگاه داشتن نماز هم یعنی هنگامی که موذن می‌گوید الله اکبر، همۀ کارها تعطیل شود. خواب باشد یا اداره باشد یا در خیابان می‌رود، همه همه باید تعطیل شود و باید نماز زنده باشد.

این هم صفت دوم که ما شیعیان نداریم، متقی هم نیستیم. یعنی اول نماز صبح باید مسجدها پر باشد اما نیست، پس متقی نیستیم. اول ظهر و عصر باید مسجدها پر باشد، این مسلمانی نیست. یعنی جامعه ما متقی نیست. هرچقدر هم بگوییم هستیم، قرآن می‌گوید نیستیم. قرآن می‌فرماید متقی آنست که «یقیمُونَ الصَّلاة». و خیلی هم داغ، بعد هم می‌فرماید وای به نامسلمانی که نماز اول وقت نمی‌خواند. «فَوَیلٌ لِلْمُصَلِّینَ، الَّذینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُون‏»؛ وای به این نامسلمان. هرچه قرآن داغ می‌گوید اما ما شُل هستیم. حجازی‌ها این صفت خوب را داشتند و نماز اول وقت را داشتند اما آنها هم شُل شدند. از نظر زن‌ها هم خیلی مواظبت می‌کردند اما شُل‌تر شدند. هر کجا آمریکا بیاید چنین می‌شود. برنامه‌های تلویزیون آنها هم خوب بود اما خیلی بد شده است. اما غیر از حجاز مخصوصاً در ایران که تشیع است این اهمیت دادن به نماز نیست و گرفتاری هم خیلی هست و همۀ گرفتاری هم از اینجا سرچشمه می‌گیرد.

بعد می‌فرماید: ‌«وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ ینْفِقُون‏». ما در این هم لنگیم. از آنچه داریم، شریک با دیگران باشیم. اگر مال است، اگر علم است، اگر قدرت و آبروست و اگر قلم یا قدم است. هرچه برای بچه‌هایمان می‌خواهیم برای دیگران هم بخواهیم.

در اول سورۀ بقره متقی را اینطور معنا می‌کند. اینجا دو صفت دیگر می‌آورد. می‌فرماید: «الَّذینَ ینْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ»؛ همه به فکر یکدیگرند. آنها که دارند فی السّرّاء و آنها هم که ندارند فی الضَّرّاء، یعنی به اندازه وسعشان. در آیه دیگر می‌فرماید: «لِینْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَیهِ رِزْقُهُ فَلْینْفِقْ مِمَّا آتاهُ اللَّهُ»^[2]

آنکه دارد، به اندازه وسعش و آن هم که ندارد، به اندازه وسعش. ما همینطور که در خانه زن و بچه را در رفاه می‌گذاریم، این باید خارج از خانه هم باشد. یعنی مملکت و دنیای اسلام باید خانه ما بشود. آنچه قرآن می‌خواهد، این است و همه یک باشیم و همه به منزله زن و بچه یکدیگر باشیم.

بعد می‌فرماید دو صفت دیگر هست، «وَ الْکاظِمینَ الْغَیظَ وَ الْعافینَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّهُ یحِبُّ الْمُحْسِنین»؛ مؤمن آنست که کظم غیظ دارد و غضب نمی‌کند، در خانه باشد،‌خانم پرخاشگری ندارد و آقا هم داد و فریاد ندارد. اگر با رفقا یا در جامعه هم باشد، غضب نیست و جلوی غضب را می‌گیرد. الان تمدن یک صفت برای همه ما به سوغات آورده و اینکه ضعف عصب داریم و تحمل نداریم. قرآن می‌گوید متقی آنست که تحمّل داشته باشد و تسلط بر اعصاب داشته باشد. داد و فریاد و پرخاشگری نداشته باشد. اما الان انصافاً وضع بدی داریم. الان در اجتماع می‌بینیم همه به یکدیگر فحش می‌دهد. در سخنرانی‌ها می‌بینیم همه فحش به هم می‌دهند. در خانه نیز هم به یکدیگر فحش می‌دهند. در رفقاءظ می‌بینیم همه از دست هم عصبانی هستند. وَ الْکاظِمینَ الْغَیظَ نداریم.

«وَ الْعافینَ عَنِ النَّاسِ»؛ اگر بدی کردند، شما باید عفو کنید. غضب موقوف است و کینه‌توزی هم در اسلام نیست. می‌فرماید متقی آنست که کینه‌توز نیست، الاّ اینکه اینجا چیز یدگری آورده و آن خیلی مهم است و اینست که اگر کسی به شما بدی کرد، شما باید به او خوبی کنید. قرآن راجع به زن و شوهر همین را می‌فرماید که وظیفۀ زن و شوهر اینست: «وَ إِنْ تَعْفُوا»؛ اگر یکی بدی کرد، دیگری عفو کند. بعد می‌فرماید: کم است «وَ تَصْفَحُوا»؛ اگر یکی بدی کرد، دیگری نادیده بگیرد. بعد می‌فرماید: «وَ تَغْفِرُوا»؛ بالاتر از اینها باشد. اگر یکی بدی کرد، دیگری خوبی کند. آنگاه «فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ»؛ رحمت خدا در آن خانه نازل است. اگر خانم بدی کرد، او خوبی کند و فوراً عذرخواهی با تبسم. اگر مرد بدی کرد، قهر در اسلام نیست و نمی‌شود مسلمان قهر باشد، مخصوصاً زن و شوهر. لذا این آیه هم می‌فرماید: «وَ اللَّهُ یحِبُّ الْمُحْسِنین»؛ اگر یکی بدی کرد، دیگری خوبی کند. به این متقی می‌گویند.

پس برای متقی در اینجا سه صفت آورده شده است. یکی «الَّذینَ ینْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ»، یکی هم تسلط بر اعصاب و اینکه غضب ندارد و یکی هم عفو و گذشت دارد و بالاتر از اینها اینکه اگر به او بدی کردند، او خوبی کند. به این متقی می‌گویند و بهشت از اوست.

و صلّی الله علی محمّد و آل محمّد